Akmal tanya audit mana betul, netizen minta baca RCI: Isunya bukan audit, tapi ‘Sijil Audit Bersih’ TH

Persoalan yang dibangkitkan Ketua Pemuda Umno, Dr Muhamad Akmal Saleh berhubung audit penyata kewangan Tabung Haji (TH) bagi tahun 2017 menerima reaksi balas selepas netizen merujuk kepada dapatan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) yang baru didedahkan kerajaan.

Dalam hantaran di Facebook, Akmal mempersoalkan bagaimana TH boleh mengumumkan keuntungan RM3.412 bilion selepas zakat bagi tahun kewangan 2017 yang diaudit Jabatan Audit Negara, tetapi kemudiannya dikatakan mengalami kerugian selepas semakan audit oleh firma perunding swasta.

Beliau turut mempersoalkan sama ada audit Jabatan Audit Negara atau audit swasta yang wajar dijadikan rujukan, selain bertanya sama ada kredibiliti Jabatan Audit Negara boleh dipersoalkan sekiranya dapatan audit itu didakwa tidak tepat.

Bagaimanapun, beberapa pengguna media sosial membalas dengan memetik dapatan RCI Tabung Haji yang menyatakan isu sebenar bukan sekadar perbezaan antara audit kerajaan dan audit swasta.

Sebaliknya, menurut laporan RCI, persoalan utama ialah mengapa Jabatan Audit Negara mengeluarkan Sijil Audit Bersih terhadap penyata kewangan TH walaupun laporan audit bagi tahun kewangan 2017 mengandungi penekanan mengenai perkara material (Emphasis of Matter).

RCI menyatakan bahawa penyata kewangan TH bagi tempoh 2014 hingga 2017 telah diberikan Sijil Audit Bersih, namun bagi tahun kewangan 2017, perkara yang dinyatakan sebagai Emphasis of Matter sepatutnya dianggap sebagai ketidakpatuhan terhadap piawaian pelaporan kewangan.

Suruhanjaya itu turut berpandangan bahawa sekiranya Sijil Audit Bersih tidak diberikan, TH tidak sepatutnya mengisytiharkan hibah tahunan 4.5 peratus serta hibah haji 1.75 peratus yang melibatkan pembayaran kira-kira RM2.75 bilion kepada pendeposit bagi tahun kewangan berkenaan.

Dengan itu, RCI merumuskan bahawa isu yang perlu diberi perhatian bukanlah soal memilih antara audit swasta atau audit kerajaan, tetapi sama ada penyata kewangan TH ketika itu benar-benar menggambarkan kedudukan kewangan sebenar sebelum hibah diisytiharkan.

Semakan PwC

Perbahasan itu turut menghidupkan semula laporan pada Disember 2018 yang memetik semakan PricewaterhouseCoopers (PwC) terhadap penyata kewangan TH.

Menurut semakan tersebut, keuntungan RM3.412 bilion yang diumumkan TH bagi tahun kewangan 2017 tidak mengambil kira rosot nilai beberapa pelaburan ekuiti serta pelarasan perakaunan lain.

Selepas pelarasan dibuat, PwC menganggarkan TH sepatutnya merekodkan kerugian kira-kira RM1.43 bilion, bukannya keuntungan seperti yang diumumkan.

Dapatan itu kemudiannya menjadi antara perkara yang diteliti semula oleh RCI yang menyiasat pengurusan dan operasi TH bagi tempoh 2014 hingga 2020.

RCI juga menyimpulkan bahawa TH sepatutnya merekodkan kerugian sekitar RM1.4 bilion bagi tahun kewangan 2017 sekiranya Piawaian Pelaporan Kewangan Malaysia dipatuhi sepenuhnya.

Selain itu, suruhanjaya mendapati TH tidak merekodkan rosot nilai bagi beberapa pelaburan serta mengiktiraf dividen yang belum diterima, sekali gus menyebabkan prestasi kewangan institusi itu kelihatan lebih baik daripada keadaan sebenar.

Perbahasan kini berubah

Pendedahan laporan RCI mengubah fokus perbahasan yang sebelum ini tertumpu kepada audit kerajaan berbanding audit swasta.

Sebaliknya, laporan itu menimbulkan persoalan sama ada amaran dan isu material yang telah dikenal pasti dalam penyata kewangan ketika itu diterjemahkan kepada tindakan audit yang mencukupi.

RCI turut menyatakan Jabatan Audit Negara tidak cukup tegas dalam menegur pembayaran hibah yang tinggi antara 2014 hingga 2017, walaupun kedudukan kewangan TH ketika itu menimbulkan kebimbangan.

Laporan berkenaan juga mengaitkan kelemahan tadbir urus, pelaporan kewangan serta keputusan membayar hibah melebihi kemampuan institusi sebagai antara faktor yang menyumbang kepada kemerosotan kedudukan kewangan TH.

Laporan RCI yang kini dinyahklasifikasikan akan dibentangkan dan dibahaskan dalam sidang khas Dewan Rakyat pada 11 Ogos ini. Kerajaan memaklumkan laporan itu mengandungi 25 syor penambahbaikan, dengan kira-kira 75 peratus daripadanya telah dilaksanakan.

Justeru, perbahasan mengenai TH kini tidak lagi hanya berkisar kepada persoalan audit mana yang lebih tepat, tetapi sama ada proses pengauditan, pelaporan kewangan dan keputusan pengurusan ketika itu benar-benar memenuhi piawaian yang diperlukan untuk melindungi kepentingan jutaan pendeposit.