Kesan Domino 19 April: Jika proklamasi sah, kedudukan MB, Exco turut jadi persoalan

Pengulas undang-undang dan politik yang juga bekas Timbalan Pendakwa Raya, Liyana Marzuki membangkitkan persoalan mengenai kemungkinan tercetusnya kesan domino terhadap pentadbiran Negeri Sembilan sekiranya proklamasi penurunan takhta Tuanku Muhriz Tuanku Munawir dianggap berkuat kuasa sejak 19 April 2026.

Menurut Liyana, jika tarikh kuat kuasa penurunan takhta benar-benar bermula pada 19 April, ia menimbulkan persoalan terhadap tindakan-tindakan rasmi yang berlaku selepas tarikh tersebut, termasuk pembubaran Dewan Undangan Negeri (DUN), Pilihan Raya Negeri (PRN) dan pembentukan kerajaan negeri baharu.

“Domino effect. Kalau tarikh kuat kuasa Yamtuan turun takhta 19/4/26, makanya pembubaran DUN dan PRN tidak sah. Lantikan MB dan Exco pun kena batal,” katanya menerusi hantaran di media sosial.

Liyana turut mempersoalkan punca kuasa barisan Exco untuk mengesahkan kedudukan tersebut selepas Menteri Besar, Datuk Ismail Lasim sebelum ini menegaskan bahawa beliau tidak mempunyai kuasa unilateral untuk menamatkan atau mengosongkan jawatan Yang di-Pertuan Besar.

Pada 15 September, Ismail berkata perkara berhubung kedudukan Yang di-Pertuan Besar tertakluk kepada Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan (UUTKNS) 1959 dan bukan sesuatu yang boleh ditentukan sendiri oleh Menteri Besar.

Persoalan itu timbul selepas barisan Exco pada 16 September menyatakan proklamasi bertarikh 19 April 2026 telah ditandatangani dan dicop mohor oleh Undang Luak yang mereka anggap sah dan berkuat kuasa.

Mereka turut menyatakan tandatangan Ismail pada 3 Ogos menjadikan proklamasi berkenaan sempurna menurut Perkara 10(2) UUTKNS.

Tarikh 19 April menjadi penting kerana Ismail hanya mengangkat sumpah sebagai Menteri Besar pada 2 Ogos di hadapan Tuanku Muhriz selepas BN memperoleh mandat membentuk kerajaan negeri dalam PRN.

Bekas Menteri Besar, Datuk Seri Aminuddin Harun pula berkata dokumen proklamasi bertarikh 19 April itu telah dikemukakan kepadanya pada 20 April ketika beliau masih Menteri Besar, namun beliau enggan menandatanganinya. Beliau turut mempertikaikan kesahan proses berkenaan.

Dalam perkembangan berkaitan, polis telah membuka kertas siasatan susulan dakwaan Ismail bahawa beliau menandatangani Surat Cara Proklamasi pada 3 Ogos tanpa kerelaan dan dalam keadaan terpaksa. Peguam yang mewakili Undang Yang Empat bagaimanapun menafikan wujud unsur paksaan.

Justeru, kenyataan Liyana mengenai kemungkinan pembubaran DUN, PRN serta pelantikan MB dan Exco terjejas merupakan pandangan beliau mengenai implikasi undang-undang yang mungkin timbul, bukannya suatu keputusan mahkamah bahawa semua tindakan berkenaan telah terbatal.

Namun persoalan yang dibangkitkannya meletakkan tarikh 19 April 2026 sebagai antara isu utama dalam kemelut tersebut: jika proklamasi itu dianggap sah dan berkuat kuasa sejak tarikh berkenaan, apakah implikasinya terhadap tindakan perlembagaan dan pentadbiran negeri yang berlaku selepas itu?