i-MiTS, UPDI hingga SRIDI dan SMIDI: Membina kapasiti atau menambah lapisan pentadbiran Terengganu?

Oleh DR AZRIE AZEH

Selepas Pilihan Raya Umum 2018, kerajaan negeri Terengganu memperluas beberapa instrumen penyampaian perkhidmatan melalui Institut Modal Insan Terengganu Sejahtera (i-MiTS), Urusetia Penerangan Darul Iman (UPDI), Pusat Khidmat Masyarakat (PKM), Sekolah Rendah Islam Darul Iman (SRIDI) dan Sekolah Menengah Islam Darul Iman (SMIDI).

Perkembangan ini boleh dilihat sebagai usaha menambah keupayaan kerajaan untuk mendekati rakyat. Pada masa yang sama, ia juga menimbulkan persoalan sama ada struktur baharu itu benar-benar mengisi keperluan atau menambah fungsi yang sudah ada dalam agensi kerajaan.

i-MiTS memberikan contoh yang jelas. Jumlah kakitangannya dilaporkan seramai 418 orang, manakala sebanyak 1,234 program telah dilaksanakan dengan hampir 172,000 penyertaan.

Daripada jumlah itu, 839 merupakan program sendiri dan 395 lagi program kerjasama dengan pelbagai agensi seperti JKM, JHEAT, MAIDAM, Jabatan Pertanian, PDRM, MBKT dan SPRM.

Angka ini menunjukkan skala aktiviti yang besar, tetapi jumlah kakitangan dan program sahaja belum membuktikan keberkesanan.

Ukuran yang lebih penting ialah berapa banyak masalah rakyat dapat diselesaikan, berapa lama masa diambil dan sama ada perkhidmatan menjadi lebih mudah selepas kewujudan i-MiTS.

Jika i-MiTS membantu rakyat mendapatkan perkhidmatan dengan lebih cepat dan memudahkan hubungan dengan jabatan kerajaan, kewujudannya boleh dilihat sebagai tambahan kepada keupayaan pentadbiran.

Namun, jika tugas yang dilakukan hampir sama dengan fungsi agensi sedia ada, persoalan pertindihan perlu diberi perhatian.

Dalam keadaan seperti ini, kerajaan tidak semestinya perlu menutup struktur baharu, tetapi perlu menjelaskan pembahagian tugas supaya rakyat tidak perlu melalui terlalu banyak saluran untuk mendapatkan satu penyelesaian.

Perkara yang sama boleh dilihat pada UPDI dan PKM. Pada Ogos 2018, seramai 82 pegawai baharu dilaporkan dilantik, terdiri daripada 38 pegawai di bawah UPDI dan 44 pegawai di bawah PKM.

Fungsi penerangan kerajaan dan khidmat masyarakat sememangnya penting. Namun, yang perlu dinilai ialah bidang tugas, proses kerja dan hubungan kedua-dua struktur ini dengan jabatan kerajaan yang sudah sedia ada.

Jika struktur ini dapat mempercepatkan penyampaian maklumat dan penyelesaian masalah rakyat, manfaatnya lebih mudah dibuktikan. Jika tidak, kos dan pertindihan kerja perlu dinilai semula.

Latar belakang politik seseorang pegawai juga tidak boleh dijadikan bukti secara automatik bahawa berlaku campur tangan politik dalam pentadbiran.

Kesimpulan seperti itu memerlukan bukti yang lebih jelas, termasuk melihat proses pelantikan, bidang kuasa, sumber kewangan dan cara sesuatu institusi menjalankan tugas.

Memberi pilihan

Bagi PKM, ukuran paling mudah ialah hasil kerja: Berapa banyak aduan diterima, berapa banyak diselesaikan dan berapa lama masa yang diperlukan.

Dengan cara ini, perbahasan dapat bergerak daripada soal siapa yang bekerja kepada soal apa yang berjaya dilakukan.

Dalam bidang pendidikan, kewujudan SRIDI pula membawa persoalan yang sedikit berbeza. SRIDI diwujudkan di bawah Jabatan Hal Ehwal Agama Terengganu dengan gabungan kurikulum akademik dan pendidikan agama.

Pada peringkat awal, sembilan lokasi SRIDI disenaraikan oleh JHEAT mengikut kawasan DUN. Kerajaan juga memulakan operasi SRIDI pada 2019 di beberapa lokasi sebelum diperluaskan.

Dari sudut dasar, model ini memberi pilihan kepada ibu bapa yang mahukan pendidikan akademik bersama pendidikan agama.

Namun, keberkesanannya perlu dilihat melalui pencapaian murid dan penggunaan sumber.
SMIDI pula meluaskan pendekatan tersebut ke peringkat menengah.

Pada peringkat awal, kerajaan negeri mengumumkan hasrat mewujudkan SMIDI di setiap daerah secara berperingkat.

Dalam perkembangan seterusnya, beberapa Madrasah Moden Terengganu dijenamakan sebagai SMIDI mulai sesi 2024/2025, termasuk di Kuala Nerus, Hulu Terengganu dan Besut.

Senarai kemasukan sekolah menengah agama negeri bagi sesi 2025/2026 juga menyenaraikan SMIDI Dungun, Besut, Kuala Nerus dan Hulu Terengganu.

Kewujudan SRIDI dan SMIDI tidak wajar dinilai hanya berdasarkan jumlah sekolah yang dibuka.

Penilaian yang lebih berguna ialah kos bagi setiap murid, jumlah guru, penggunaan kapasiti sekolah, kemudahan yang disediakan serta pencapaian akademik dan pendidikan agama.

Jika model ini dapat memberikan hasil pendidikan yang lebih baik dengan kos yang munasabah, maka peruntukan tersebut mempunyai asas yang jelas.

Sebaliknya, jika kapasiti sekolah rendah tetapi kos operasi tinggi, persoalan kecekapan perlu diberi perhatian. Ini bukan bermakna sekolah perlu ditutup, tetapi data perlu digunakan untuk menentukan bagaimana sumber boleh digunakan dengan lebih baik.

Kesemua perkembangan ini akhirnya berkait dengan kemampuan kewangan kerajaan negeri. Dalam Belanjawan 2025, hasil Terengganu dianggarkan RM1.997 bilion manakala Perbelanjaan Mengurus dianggarkan RM1.887 bilion.

Bagi 2026 pula, hasil dianggarkan RM1.998 bilion dan Perbelanjaan Mengurus RM1.938 bilion. Perbelanjaan pembangunan 2026 memperuntukkan RM323.80 juta kepada sektor sosial, RM92.84 juta kepada sektor ekonomi dan RM33.37 juta kepada sektor pentadbiran.

Angka belanjawan ini tidak membuktikan bahawa i-MiTS, UPDI, PKM, SRIDI atau SMIDI menjadi punca tekanan kewangan negeri.

Namun, ia menunjukkan bahawa setiap penambahan struktur kerajaan perlu dinilai bersama kemampuan kewangan.

Kos sesebuah institusi bukan hanya gaji pegawai atau guru. Ia turut melibatkan bangunan, utiliti, kenderaan, teknologi, latihan, program dan penyelarasan dengan agensi lain.

Oleh itu, persoalan utama bukan sekadar berapa banyak wang dibelanjakan, tetapi apakah hasil yang diterima rakyat daripada perbelanjaan tersebut.

Masalah rakyat

Dalam pentadbiran awam, ukuran seperti ini penting kerana sesuatu program boleh mempunyai banyak aktiviti tetapi belum tentu menghasilkan perubahan yang besar.

Sebagai contoh, 1,234 program i-MiTS dan hampir 172,000 penyertaan ialah angka yang penting untuk menunjukkan skala kerja, tetapi angka itu tidak memberitahu berapa banyak masalah rakyat yang selesai.

Begitu juga jumlah sekolah tidak memberitahu sama ada kemudahan digunakan sepenuhnya atau berapa kos yang diperlukan bagi setiap murid. Sebab itu, kerajaan perlu bergerak daripada ukuran “berapa banyak dibuat” kepada ukuran “apa hasilnya”.

Pada masa yang sama, tidak semua pertindihan fungsi semestinya buruk. Dalam sesetengah keadaan, institusi baharu diwujudkan kerana agensi sedia ada tidak mempunyai masa, tenaga kerja atau saluran yang sesuai untuk memenuhi keperluan tertentu.

Masalah hanya timbul apabila pembahagian tugas tidak jelas dan rakyat terpaksa melalui beberapa peringkat untuk mendapatkan perkhidmatan yang sama. Maka, penyelarasan antara institusi menjadi sama penting dengan penubuhan institusi itu sendiri.

Pembahagian tugas

Daripada sudut dasar, terdapat empat soalan yang boleh digunakan untuk menilai semua struktur ini. Pertama, apakah fungsi baharu yang benar-benar diperlukan?

Kedua, adakah fungsi tersebut sudah dilakukan oleh agensi sedia ada? Ketiga, berapakah kos sebenar untuk melaksanakannya?

Keempat, apakah hasil yang boleh dibuktikan kepada rakyat? Empat soalan ini boleh digunakan terhadap i-MiTS, UPDI, PKM, SRIDI dan SMIDI tanpa mengira siapa yang memperkenalkannya atau siapa yang menguruskannya.

Jika data menunjukkan bahawa institusi berkenaan mempercepatkan perkhidmatan, meningkatkan akses rakyat dan menghasilkan manfaat yang munasabah berbanding kos, maka penambahan tersebut boleh dianggap sebagai pengukuhan keupayaan kerajaan.

Jika tidak, kerajaan mempunyai alasan untuk meneliti semula pembahagian tugas, kaedah penyampaian dan kos operasi. Pendekatan ini juga membolehkan perbahasan dibuat berdasarkan data, bukan sekadar persepsi politik atau jumlah kakitangan.

Akhirnya, persoalan sebenar bukan sama ada Terengganu mempunyai banyak atau sedikit institusi kerajaan. Persoalannya ialah sama ada setiap institusi mempunyai fungsi yang jelas dan memberikan hasil yang boleh dilihat rakyat.

Tadbir urus yang baik bukan diukur melalui saiz birokrasi, tetapi melalui keupayaan kerajaan menggunakan sumber awam untuk menyelesaikan masalah, meningkatkan perkhidmatan dan memberikan nilai kepada rakyat.

Dalam konteks i-MiTS, UPDI, PKM, SRIDI dan SMIDI, ukuran paling penting akhirnya tetap sama: Apakah manfaatnya, berapa kosnya dan apakah hasil yang boleh dibuktikan?