Mobiliti Pintar: Penderia IoT bersepadu bantu redakan kesesakan trafik warga kota

Penggunaan penderia Internet Benda (IoT) yang diintegrasikan dengan teknologi kecerdasan buatan (AI) dalam sistem pengurusan lampu isyarat pintar semakin memperlihatkan potensi membantu warga kota mengurangkan masa perjalanan, dengan penyelidikan tempatan merekodkan penjimatan sekitar 18 peratus di sebuah koridor jalan utama Selangor.

Pendekatan mobiliti pintar ini membolehkan keadaan trafik dianalisis secara masa nyata melalui gabungan penderia, kamera pintar, rangkaian komunikasi dan sistem pengkomputeran bersepadu.

Maklumat yang dikumpulkan kemudian digunakan untuk menyelaraskan tempoh lampu isyarat mengikut kepadatan kenderaan, sekali gus mengurangkan masa menunggu yang tidak diperlukan di persimpangan.

Keberkesanan teknologi berkenaan dibincangkan dalam kertas kerja bertajuk Beyond the Red and Green: Exploring the Capabilities of Smart Traffic Lights in Malaysia, yang dibentangkan pada Forum Sistem Pengangkutan Pintar (ITS) Asia Pasifik 2025 di Suwon, Korea Selatan, pada 28 hingga 30 Mei tahun lalu.

Kertas kerja oleh Ir. Mohd Fairuz Muhamad@Mamat bersama Mohamad Nizam Mustafa, Lee Choon Siang, Amir Izzuddin Hasani Habib dan Azimah Mohd Hamdan dari Bahagian Perancang Jalan, Kementerian Kerja Raya itu menjelaskan bagaimana rangkaian penderia, kamera AI dan teknologi pengecaman nombor pendaftaran kenderaan (ANPR) boleh digabungkan bagi meningkatkan kecekapan pengurusan lalu lintas.

Menurut dapatan penyelidikan tersebut, kelebihan utama lampu isyarat pintar ialah keupayaannya bertindak balas terhadap perubahan jumlah dan pergerakan kenderaan.

Berbanding sistem konvensional yang menggunakan tempoh lampu merah dan hijau yang telah ditetapkan, sistem pintar boleh menyesuaikan masa isyarat berdasarkan keperluan trafik sebenar tanpa mengabaikan aspek keselamatan.

Kajian berkenaan turut melibatkan pelaksanaan sistem di koridor sepanjang 3.7 kilometer di Jalan Subang menuju Persiaran Jubli Perak, Selangor, yang merangkumi lapan persimpangan.

Laluan itu dipilih kerana mengalami kesesakan berulang, khususnya ketika waktu puncak, sekali gus menyediakan keadaan sebenar untuk menilai keberkesanan teknologi berkenaan.

Hasil pengukuran pada waktu puncak pagi antara jam 7 hingga 8.30 menunjukkan purata masa perjalanan berkurangan daripada 662.9 saat kepada 540.3 saat selepas pelaksanaan sistem lampu isyarat pintar.

Ini bersamaan penjimatan kira-kira dua minit bagi perjalanan sepanjang koridor kajian, dengan peningkatan kecekapan sebanyak 18.4 peratus seperti dilaporkan penyelidik.

Bagi waktu puncak petang antara jam 5 hingga 6.30 pula, purata masa perjalanan direkodkan menurun daripada 790.3 saat kepada 635.6 saat. Penurunan sekitar dua minit setengah itu memperlihatkan bagaimana pelarasan isyarat secara bersepadu boleh membantu mengurangkan kelewatan pengguna jalan raya dalam keadaan trafik yang sibuk.

Kajian sama turut dilakukan di Terengganu dan Kedah, dengan penjimatan masa perjalanan yang dilaporkan bagi ketiga-tiga negeri berada dalam lingkungan 7.1 hingga 28.6 peratus.

Perbezaan pencapaian antara lokasi menunjukkan keberkesanan sistem bergantung kepada keadaan jalan, jumlah kenderaan, corak perjalanan dan penyelarasan antara persimpangan.

Bagaimanapun, penyelidik menjelaskan bahawa hasil tersebut merupakan dapatan awal di lokasi terpilih dan kajian lanjutan masih diperlukan bagi menilai keberkesanan jangka panjang, termasuk panjang barisan kenderaan, tempoh berhenti serta kos pelaksanaan.

Oleh itu, angka penjimatan berkenaan tidak boleh dianggap sebagai pengurangan masa perjalanan yang telah dicapai di seluruh Lembah Klang.

Pandangan mengenai kelebihan sistem adaptif itu turut disokong penyelidikan Universiti Malaysia Pahang Al-Sultan Abdullah (UMPSA) bertajuk A Smart Traffic Light Modeling Using AnyLogic Simulation, yang dibentangkan dalam Persidangan Antarabangsa IEEE mengenai Kejuruteraan Perisian dan Sistem Komputer (ICSECS) di Pahang pada Oktober 2025 dan diterbitkan pada 2026.

Penyelidikan oleh Husnul Ajra bersama Md. Shohidul Islam, Mazlina Abdul Majid, Noshin Tabassum dan Azlee Zabidi menggunakan pemodelan simulasi untuk menilai bagaimana tempoh lampu hijau boleh diubah mengikut panjang barisan serta aliran kenderaan.

Hasil simulasi menunjukkan potensi mengurangkan masa menunggu dan mengimbangi pergerakan trafik dari pelbagai arah, walaupun ia bukan pengukuran terus di jalan raya sebenar.

Sebelum itu, penyelidik Universiti Teknologi MARA (UiTM), Muhammad Arif Isham, Puteri Sarah Mohamad Saad dan Yusnira Husaini, menerusi kertas kerja dalam International Invention, Innovation & Design Exhibition 2022, mengetengahkan konsep Kuala Lumpur Intelligent Congestion System (KLIC) yang menggabungkan penderia pengesanan kenderaan, kamera trafik dan sistem pemberitahuan kepada pengguna.

Konsep KLIC yang dibangunkan sebagai bukti konsep itu menekankan bahawa pengurusan kesesakan tidak seharusnya bergantung kepada lampu isyarat semata-mata. Penyampaian maklumat trafik secara langsung juga membolehkan pengguna merancang perjalanan lebih awal, memilih laluan sesuai serta mengelakkan kawasan yang mengalami gangguan atau kesesakan luar biasa.

Di Kuala Lumpur, asas kepada pengurusan mobiliti pintar telah dibangunkan melalui Kuala Lumpur Command and Control Centre (KLCCC) kendalian Dewan Bandaraya Kuala Lumpur (DBKL).

Pusat tersebut menggunakan pemantauan video, pengumpulan data, analisis trafik dan penyelesaian AI, dengan infrastruktur sekitar 5,000 kamera CCTV bagi membantu pihak berkuasa memantau keadaan jalan raya dan mengurus insiden secara langsung.

Perkembangan teknologi itu turut disahkan Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Wilayah Persekutuan), Datuk Lo Su Fui, ketika menjawab pertanyaan di Dewan Rakyat pada 13 Julai 2026. Beliau menjelaskan bahawa DBKL telah menggunakan pengiraan AI bagi mengurus lampu isyarat dan menentukan tempohnya berdasarkan keadaan trafik semasa, bukan lagi bergantung sepenuhnya kepada pemasaan tetap seperti sebelumnya.

Di Petaling Jaya pula, kerjasama antara CelcomDigi, MyDigital Corporation, Malaysia Digital Economy Corporation (MDEC), Digital Nasional Berhad (DNB) dan Majlis Bandaraya Petaling Jaya (MBPJ) yang diumumkan pada Smart City Expo Kuala Lumpur 2025 membuka ruang pembangunan platform risikan trafik berasaskan AI serta rangkaian 5G.

Projek rintis yang dirancang melibatkan kawasan seperti PJ Sentral, SS2 dan koridor Lebuhraya Damansara–Puchong bagi membantu meramal kesesakan dan mengoptimumkan kitaran lampu isyarat.

Usaha memperluas teknologi seumpama itu turut dilaksanakan di Selangor. Berdasarkan jawapan rasmi Dewan Negeri pada 2026, pemasangan lampu isyarat pintar berasaskan AI dan pengkomputeran awan telah dilaksanakan di laluan FT01 melibatkan Gombak dan Hulu Langat pada 2024 serta FT05 di Kuala Langat dan Kuala Selangor pada 2025, masing-masing dengan kos RM1.8 juta. Peruntukan tambahan RM800,000 pula disediakan bagi laluan FT3215 di daerah Petaling pada 2026.

Namun, pakar pembangunan bandar pintar, Stéphane Péan, menerusi perkongsian beliau mengenai sesi panel Smart City Expo Kuala Lumpur 2025, mengingatkan bahawa pengoptimuman teknologi sahaja tidak mencukupi untuk menghasilkan perubahan besar dalam pengurusan bandar.

Beliau menekankan pentingnya tadbir urus data, penyelarasan antara agensi dan perancangan bandar yang menyeluruh supaya manfaat teknologi benar-benar dirasai masyarakat, bukannya terhad kepada peningkatan kecekapan sistem tertentu.

Justeru, masa depan mobiliti pintar di Lembah Klang bukan sekadar bergantung kepada jumlah penderia IoT atau kamera yang dipasang, tetapi kepada keberkesanan integrasi data, keselamatan maklumat, penyelenggaraan sistem serta hubungan dengan pengangkutan awam.

Dengan pelaksanaan berperingkat dan penilaian prestasi yang telus, teknologi lampu isyarat pintar berpotensi mengurangkan masa yang dibazirkan di jalan raya, menjimatkan penggunaan bahan api serta menjadikan perjalanan harian warga kota lebih lancar, selamat dan teratur.