Sistem dolar semakin terhakis, namun kekal dominan - Jomo

Dominasi dolar Amerika Syarikat (AS) dalam sistem kewangan global semakin dicabar, namun mata wang itu masih kekal sebagai tunjang utama perdagangan antarabangsa meskipun sistem yang mengikatnya kepada emas berakhir lebih lima dekad lalu.

Ahli ekonomi Jomo Kwame Sundaram berkata, penamatan kebolehtukaran dolar kepada emas pada 1971 tidak menamatkan penguasaan mata wang AS, sebaliknya membolehkan sistem dolar terus bertahan dengan asas yang berbeza.

“Dengan bantuan penting dan tepat pada masanya daripada sekutu politiknya, keyakinan terhadap sistem dolar terus bertahan, walaupun semakin terhakis,” katanya dalam analisis yang diterbitkan oleh Inter Press Service (IPS) pada 13 Oktober.

Pada 15 Ogos 1971, Presiden Richard Nixon mengumumkan bahawa AS tidak lagi menukar dolar kepada emas seperti yang dijanjikan di bawah perjanjian Bretton Woods 1944. Keputusan itu dibuat ketika perbelanjaan Perang Vietnam, peningkatan inflasi dan pengeluaran emas yang berterusan menekan kedudukan kewangan Washington.

Menurut Jomo, keputusan itu bukan tindakan tergesa-gesa ketika krisis memuncak. Bekas pegawai kanan Perbendaharaan AS, Paul Volcker, pernah mendedahkan bahawa satu kumpulan kerja telah meneliti kemungkinan menggantung kebolehtukaran dolar kepada emas sejak 1969, apabila kedudukan imbangan pembayaran AS semakin tidak mampan.

Nixon turut mengumumkan pembekuan harga dan upah selama 90 hari serta tarif import sebanyak 10%. Langkah itu membolehkan penggantungan penukaran dolar kepada emas dibentangkan sebagai sebahagian daripada pakej pembaharuan ekonomi, bukannya kegagalan AS memenuhi komitmen kewangan antarabangsa.

Ketidakseimbangan sistem itu turut terserlah ketika rundingan dengan sekutu Barat pada November 1971. Jomo memetik kenyataan Setiausaha Perbendaharaan AS ketika itu, John Connally, yang berkata, “Dolar ialah mata wang kita, tetapi masalah anda.”

Kenyataan tersebut menggambarkan bagaimana keputusan kewangan Washington turut memberi kesan kepada negara lain yang bergantung pada dolar.

Perjanjian Smithsonian pada Disember 1971 cuba menyelamatkan sistem itu dengan menaikkan harga rasmi emas daripada AS35kepadaAS38 seauns serta meluaskan julat turun naik mata wang. Namun, dolar sekali lagi dinilai semula pada Februari 1973 sebelum mata wang utama dunia beralih kepada sistem kadar pertukaran terapung.

Jomo berkata, berakhirnya tambatan dolar kepada emas tidak memusnahkan kedudukan mata wang itu. Sebaliknya, penghapusan kewajipan menukar dolar kepada emas memberikan ruang lebih besar kepada AS untuk membiayai defisit perdagangan, akaun semasa dan fiskal melalui penerbitan hutang dalam mata wangnya sendiri.

Penguasaan dolar turut diperkukuh oleh peranannya dalam perdagangan antarabangsa, khususnya penetapan harga dan penyelesaian urus niaga komoditi. Perdagangan minyak juga banyak menggunakan dolar, manakala sebahagian hasil jualan minyak negara pengeluar Teluk dilaburkan dalam sekuriti Perbendaharaan AS.

Perubahan itu turut mengubah peranan Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF), daripada mengawasi sistem kadar pertukaran tetap dan kebolehtukaran emas kepada pemantauan kadar pertukaran terapung serta pengurusan krisis hutang negara. Sistem kewangan global semakin bergantung pada pasaran dan keyakinan terhadap aset yang diterbitkan oleh kerajaan AS.

Bagaimanapun, Jomo memberi amaran bahawa ketahanan sistem dolar bergantung pada kesediaan negara lain untuk terus memegang aset dalam mata wang tersebut. Kebimbangan terhadap komitmen Washington telah mendorong kerajaan mempertimbangkan alternatif, namun usaha itu setakat ini belum menamatkan dominasi dolar.

“Status quo kini bergantung pada kesediaan pihak lain untuk memegang dolar,” katanya.

Walaupun keyakinan terhadap sistem itu berdepan tekanan, Jomo berpandangan hegemoni dolar masih mampu bertahan, sekali gus menunjukkan bahawa perubahan kepada sistem kewangan antarabangsa tidak semestinya berlaku dengan pantas meskipun asas lamanya semakin terhakis.