Politik baharu Malaysia: Antara kerjasama, persaingan dan masa depan representasi Melayu
Oleh DR AZRIE AZEH
Landskap politik Malaysia pasca Pilihan Raya Umum ke-15 (PRU15) telah mengubah banyak andaian lama.
Parti-parti yang suatu ketika dahulu bertembung di gelanggang pilihan raya kini berkongsi pentadbiran negara melalui Kerajaan Perpaduan.
Inilah hakikat yang kita sedang lalui hari ini. Namun, pada masa yang sama, parti-parti dalam gabungan yang sama masih bertelagah mengenai pembahagian kerusi, dasar tertentu dan strategi menghadapi pilihan raya negeri.
Keadaan ini menimbulkan persoalan dalam kalangan rakyat: adakah politik hari ini telah kehilangan prinsip, atau adakah ini suatu evolusi normal dalam sistem demokrasi berbilang parti?
Jawapannya lebih kompleks daripada sekadar “ya” atau “tidak”.
Dari perspektif sains politik, fenomena ini boleh dijelaskan melalui Teori Politik Gabungan (Coalition Theory) yang dipelopori oleh William H. Riker (1962).
Riker menjelaskan bahawa parti-parti politik membentuk gabungan bukan semestinya kerana persamaan ideologi, tetapi bagi memperoleh majoriti yang mencukupi untuk membentuk kerajaan dan mengekalkan kuasa.
Kerjasama politik
Dalam konteks ini, kerjasama politik ialah suatu strategi institusi yang lazim dalam sistem demokrasi berparlimen, khususnya apabila tiada satu parti memperoleh majoriti mutlak.
Rakyat perlu menerima hakikat bahawa dalam sistem demokrasi berparlimen, kerajaan dibentuk oleh parti atau gabungan yang memperoleh sokongan majoriti ahli Parlimen.
Selepas PRU15 menghasilkan Parlimen tergantung (hung parliament), beberapa gabungan parti memilih bekerjasama bagi membentuk kerajaan yang mempunyai majoriti mencukupi untuk mentadbir negara.
Kegagalan membentuk kerajaan akan memberi implikasi besar terhadap kestabilan politik, ekonomi dan keyakinan pelabur.
Keadaan ini selaras dengan konsep Minimum Winning Coalition, iaitu pembentukan gabungan minimum yang mampu memperoleh majoriti bagi memastikan kerajaan dapat berfungsi dengan stabil tanpa memerlukan penyertaan semua parti.
Namun, pembentukan kerajaan bersama tidak menghapuskan persaingan politik. BN dan PH masih merupakan gabungan yang mempunyai sejarah, ideologi dan penyokong yang berbeza.
Pembahagian kerusi
Justeru, perbezaan pendapat serta kritikan sesama sendiri tetap berlaku dalam isu dasar, pembahagian kerusi dan persediaan menghadapi Pilihan Raya Umum ke-16 akan datang.
Malah, pimpinan BN sendiri berulang kali menegaskan bahawa kerjasama dalam kerajaan tidak bermaksud identiti politik BN dibubarkan atau dileburkan.
Fenomena ini boleh difahami melalui konsep “Coopetition” (cooperative competition), iaitu keadaan apabila organisasi atau parti bekerjasama bagi mencapai matlamat tertentu, tetapi pada masa yang sama terus bersaing untuk mendapatkan pengaruh, sokongan dan legitimasi politik.
Dalam BN sendiri, perbezaan pandangan bukanlah fenomena baharu. Sejak kehilangan kuasa Persekutuan pada 2018, gabungan itu melalui proses penyesuaian semula.
Timbul pelbagai pandangan mengenai hala tuju parti, bentuk kerjasama politik dan strategi menghadapi landskap baharu yang lebih kompetitif.
Dalam organisasi politik yang besar, perbezaan pandangan antara pemimpin pusat, negeri dan akar umbi merupakan sesuatu yang lazim. Walaupun begitu, jika tidak diurus dengan baik, ia boleh menjejaskan keyakinan penyokong.
Keadaan ini bertepatan dengan Teori Institusionalisme Baharu yang menjelaskan bahawa perubahan dalam persekitaran politik akan memaksa organisasi menyesuaikan struktur, budaya dan strategi bagi memastikan kelangsungan institusi.
Persoalan yang sering dibangkitkan ialah kedudukan politik Melayu. Dari sudut akademik, istilah “kuasa Melayu” boleh difahami sebagai tahap representasi politik masyarakat Melayu dalam institusi demokrasi, termasuk Parlimen, kerajaan dan parti-parti politik.
Perubahan pola pengundian sejak beberapa pilihan raya lalu menunjukkan sokongan pengundi Melayu semakin terpecah kepada beberapa gabungan utama, berbanding tertumpu kepada satu gabungan seperti pada dekad-dekad terdahulu.
Keadaan ini menjadikan persaingan untuk memperoleh mandat pengundi Melayu semakin sengit dan memerlukan parti-parti politik menawarkan dasar yang lebih meyakinkan.
Fenomena ini boleh dijelaskan melalui Teori Penjajaran Semula Politik (Political Realignment Theory) yang menghuraikan bagaimana perubahan sosial, ekonomi, demografi dan generasi boleh mengubah corak kesetiaan pengundi daripada parti tradisional kepada pilihan politik yang lebih pelbagai.
Keutamaan politik
Dalam konteks Malaysia, pengundi Melayu hari ini tidak lagi dilihat sebagai satu blok yang homogen, sebaliknya terdiri daripada pelbagai kelompok dengan keutamaan politik yang berbeza mengikut umur, lokasi, pendidikan dan latar sosioekonomi.
Pada masa yang sama, Malaysia merupakan sebuah negara majmuk yang sistem politiknya menuntut pembinaan gabungan merentas kaum dan wilayah bagi membentuk kerajaan yang stabil.
Situasi ini bertepatan dengan Teori Demokrasi Konsosiasional (Consociational Democracy) yang diperkenalkan oleh Arend Lijphart.
Menurut teori ini, negara yang mempunyai masyarakat majmuk lebih berpotensi mencapai kestabilan apabila pemimpin daripada pelbagai kelompok berkongsi kuasa melalui rundingan, kompromi dan kerjasama politik.
Oleh itu, cabaran utama bukan sekadar memperoleh sokongan sesuatu kelompok etnik, tetapi juga membina persefahaman yang mampu menjamin kestabilan politik, pertumbuhan ekonomi dan tadbir urus yang berkesan.
Akhirnya, ukuran kejayaan mana-mana parti atau gabungan tidak hanya bergantung kepada retorik politik atau kemampuan mengkritik lawan.
Menilai prestasi
Dalam demokrasi yang matang, rakyat akan menilai prestasi berdasarkan keupayaan menyelesaikan masalah kos sara hidup, mewujudkan peluang pekerjaan, memperkukuh institusi negara, meningkatkan integriti pentadbiran dan memenuhi janji kepada rakyat.
Penilaian ini selaras dengan Teori Pengundian Retrospektif (Retrospective Voting Theory) yang diperkenalkan oleh Morris Fiorina, yang menyatakan bahawa pengundi cenderung menilai prestasi kerajaan berdasarkan pencapaian sebenar berbanding janji atau retorik politik semata-mata.
Politik sentiasa berubah mengikut kehendak pengundi. Justeru, parti-parti yang mampu menyesuaikan diri dengan perubahan, sambil mengekalkan kejelasan prinsip dan menawarkan penyelesaian kepada cabaran negara, lazimnya mempunyai peluang yang lebih baik untuk memperoleh semula kepercayaan rakyat.
Dalam era politik yang semakin matang, legitimasi sesebuah parti tidak lagi hanya bergantung kepada sejarah atau pengaruh tradisional, tetapi kepada keupayaannya menyesuaikan diri dengan perubahan landskap politik serta memenuhi aspirasi rakyat secara berkesan.