PRN Melaka bukan sekadar soal siapa menang tetapi siapa mampu mentadbir

Oleh: DR AZRIE AZEH

Pilihan Raya Negeri (PRN) Melaka ke-16 tidak wajar dibaca semata-mata sebagai pertandingan merebut 28 kerusi Dewan Undangan Negeri (DUN).

Di sebalik angka tersebut terdapat persoalan yang jauh lebih fundamental dalam ilmu politik: bagaimanakah pengundi menilai prestasi pemerintahan, apakah bentuk mandat yang ingin mereka berikan, sejauh mana identiti kepartian masih menjadi asas pilihan politik, dan bagaimana perubahan landskap politik nasional mempengaruhi tingkah laku politik di peringkat negeri?

DUN Melaka dibubarkan berkuat kuasa pada 23 September 2026, selepas mendapat perkenan Yang Dipertua Negeri Melaka, Tun Mohd Ali Rustam. Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) pula dijadual mengadakan mesyuarat pada 7 Oktober bagi menetapkan tarikh-tarikh penting PRN ke-16.

Maka, Melaka kini memasuki fasa yang lebih substantif daripada sekadar persoalan bilakah pilihan raya akan berlangsung.

Persoalan yang lebih besar ialah: Apakah isu, prestasi dan naratif politik yang akan membentuk pertimbangan pengundi?

Melaka sebagai makmal politik

Melaka mempunyai kedudukan yang menarik dalam kajian politik Malaysia. Walaupun saiz DUNnya hanya 28 kerusi, sejarah politik negeri itu memperlihatkan perubahan yang cukup signifikan dalam tempoh beberapa pilihan raya.

Pada PRN 2021, Barisan Nasional (BN) memenangi 21 daripada 28 kerusi, manakala Pakatan Harapan (PH) memperoleh lima kerusi dan Perikatan Nasional (PN) dua kerusi. Seramai 326,068 pemilih, bersamaan 65.85 peratus, keluar mengundi.

Angka tersebut penting sebagai titik rujukan, tetapi ia tidak boleh dianggap sebagai gambaran statik tentang struktur sokongan politik Melaka.

Dalam analisis politik, keputusan pilihan raya ialah satu pemerhatian pada satu titik masa. Ia tidak semestinya menggambarkan keseluruhan dinamika sokongan selepas pilihan raya.

Hal ini dapat dilihat melalui perubahan komposisi DUN. Selepas PRN 2021, ADUN Rembia, Muhammad Jailani Khamis, meninggalkan BN dan menyertai PAS, manakala ADUN Bemban, Mohd Yadzil Yaakub, menjadi ADUN Bebas selepas dipecat Bersatu.

Perubahan tersebut menyebabkan representasi BN berkurang kepada 20 kerusi, walaupun kerajaan negeri masih mengekalkan majoriti.

Perkembangan ini memberikan satu pengajaran penting: mandat pilihan raya dan konfigurasi kuasa selepas pilihan raya ialah dua fenomena yang saling berkaitan tetapi tidak semestinya serupa.

Pengundi memberikan mandat melalui peti undi, tetapi tingkah laku parti dan wakil rakyat selepas pilihan raya turut membentuk semula konfigurasi politik.

Dari politik blok kepada politik realignment

PRN Melaka kali ini berlangsung dalam persekitaran politik yang berbeza daripada 2021.

Selepas Pilihan Raya Umum ke-15, pembentukan kerajaan Persekutuan melalui kerjasama antara beberapa gabungan politik mengubah struktur persaingan yang sebelum itu lebih bersifat blok.

Fenomena ini boleh dihuraikan melalui konsep political realignment — iaitu perubahan pola hubungan, kerjasama dan kedudukan politik yang menyebabkan sempadan tradisional antara kerajaan dan pembangkang menjadi lebih kompleks.

Perkembangan di Melaka memberikan contoh yang jelas. Pada Julai 2026, empat ADUN DAP berpindah ke blok pembangkang selepas DAP mengumumkan penarikan diri daripada pentadbiran kerajaan negeri. Empat wakil tersebut ialah ADUN Kesidang, Kota Laksamana, Banda Hilir dan Ayer Keroh.

Perubahan ini memperlihatkan bahawa label formal sesebuah parti atau gabungan tidak semestinya memberikan gambaran lengkap tentang konfigurasi kuasa dalam sesebuah dewan. Dengan kata lain, politik kontemporari semakin perlu dibaca melalui hubungan kuasa yang sebenar, bukan hanya melalui label blok.

Representasi politik: Siapa yang mewakili rakyat?

Satu lagi perkembangan penting ialah pindaan Perlembagaan Negeri Melaka pada Julai 2026 yang membuka ruang kepada pelantikan sehingga tujuh ADUN lantikan.

Rang undang-undang pindaan tersebut dilaporkan diluluskan dengan sokongan 23 ADUN, manakala lima menentang.

Dari perspektif institusi, perubahan ini membawa persoalan akademik yang menarik tentang representasi demokratik. Apakah tujuan membawa masuk individu berasaskan kepakaran ke dalam badan legislatif?

Adakah representasi politik perlu difahami semata-mata melalui kemenangan pilihan raya, atau boleh dilengkapi dengan representasi berasaskan kepakaran?

Persoalan ini tidak mempunyai jawapan yang boleh dipermudahkan kepada “pro” atau “anti”. Sebaliknya, ia menyentuh satu perdebatan klasik dalam teori demokrasi: bagaimanakah institusi perwakilan harus direka supaya suara rakyat, kepakaran dan akauntabiliti dapat diseimbangkan?

Pihak kerajaan menyatakan pindaan itu bertujuan membawa individu berkemahiran dalam bidang seperti undang-undang, ekonomi, pendidikan, pelaburan, teknologi dan pembangunan negeri ke dalam proses pembuatan dasar dan perbahasan legislatif.

Namun, dari perspektif demokrasi perwakilan, persoalan tentang sumber legitimasi, mekanisme akauntabiliti dan hubungan antara wakil yang dipilih dengan wakil yang dilantik tetap merupakan perkara yang wajar dibahaskan secara ilmiah.

Mandat elektoral tidak sama dengan legitimasi pemerintahan

Salah satu kekeliruan yang sering berlaku dalam perbincangan politik ialah menyamakan kemenangan pilihan raya dengan legitimasi politik secara keseluruhan. Dari sudut konsep, kedua-duanya tidak semestinya identik.

Mandat elektoral merujuk kepada kuasa yang diperoleh melalui keputusan pilihan raya. Legitimasi pemerintahan pula mempunyai dimensi yang lebih luas — termasuk penerimaan terhadap institusi, keupayaan melaksanakan dasar, pematuhan kepada undang-undang, kebertanggungjawaban serta kepercayaan masyarakat terhadap proses pemerintahan.

Oleh itu, kemenangan pilihan raya memberikan asas kepada pembentukan kerajaan, tetapi prestasi selepas pilihan raya turut menentukan bagaimana kerajaan tersebut dinilai.

Dalam konteks PRN Melaka, pengundi bukan sekadar mempunyai peluang memilih calon. Mereka juga mempunyai peluang untuk melakukan apa yang dalam literatur politik sering disebut sebagai retrospective evaluation — menilai pemerintahan berdasarkan pengalaman dan prestasi masa lalu.

Pada masa yang sama, mereka juga boleh membuat prospective evaluation, iaitu menilai tawaran dasar dan hala tuju yang dikemukakan bagi tempoh pemerintahan akan datang.

Maka, persoalan yang lebih bermakna bukan semata-mata: “Siapa akan menang?” Sebaliknya: “Berdasarkan rekod dan tawaran dasar yang tersedia, apakah bentuk pemerintahan yang ingin diberikan mandat oleh rakyat?”

Politik akhirnya kembali kepada ekonomi kehidupan

Walau setinggi mana teori politik dibincangkan, pilihan raya akhirnya bertemu dengan realiti kehidupan harian. Rakyat tidak menilai kerajaan dalam ruang abstrak.

Mereka berhadapan dengan pekerjaan, pendapatan, harga barangan, perumahan, pendidikan, kesihatan, mobiliti, peluang perniagaan dan keselamatan ekonomi keluarga.

Dalam konteks ini, ukuran prestasi kerajaan negeri tidak seharusnya berhenti pada input, seperti jumlah projek atau jumlah program. Perhatian yang lebih akademik perlu diberikan kepada outcome dan impact.

Apakah hasil yang terukur? Adakah peluang pekerjaan meningkat? Adakah pelaburan menghasilkan pekerjaan berkualiti kepada penduduk tempatan?

Adakah pembangunan infrastruktur meningkatkan produktiviti ekonomi? Adakah pertumbuhan sektor pelancongan menghasilkan manfaat yang lebih meluas kepada komuniti setempat?

Dan yang paling penting, apakah hubungan antara pertumbuhan ekonomi negeri dengan peningkatan kualiti hidup rakyat?

Soalan-soalan ini lebih substantif daripada sekadar perdebatan mengenai siapa paling banyak melancarkan program.

Anak muda dan transformasi budaya politik

Generasi muda pula membawa dimensi baharu kepada PRN Melaka. Mereka hidup dalam persekitaran politik yang bersifat lebih terbuka, pantas dan terhubung.

Media sosial bukan sekadar medium komunikasi, tetapi telah berkembang menjadi sebahagian daripada ruang awam politik.

Dalam ruang tersebut, pengundi bukan hanya menerima maklumat. Mereka menghasilkan kandungan, berkongsi pandangan, membentuk komuniti digital dan mempengaruhi persepsi orang lain.

Namun, keterbukaan tersebut hadir bersama paradoks. Semakin luas akses kepada maklumat, semakin besar juga kemungkinan berlakunya information disorder — termasuk maklumat yang tidak tepat, manipulasi konteks, kandungan mengelirukan dan propaganda digital.

Maka, cabaran parti politik bukan lagi sekadar mencapai pengundi. Cabaran yang lebih besar ialah membina kredibiliti dalam persekitaran maklumat yang sangat kompetitif.

Kepercayaan politik tidak terbentuk melalui komunikasi satu hala. Ia terbina apabila terdapat keselarasan antara naratif, dasar, tindakan dan prestasi.
Media sosial dan kualiti demokrasi.

PRN moden juga membawa kita kepada persoalan yang lebih besar mengenai kualiti demokrasi. Media sosial memperluas penyertaan politik, tetapi pada masa yang sama boleh mempercepatkan penyebaran maklumat yang tidak disahkan.

Menjelang PRN Melaka, pihak berkuasa turut mengingatkan pengguna media sosial agar tidak mengeksploitasi isu 3R — agama, kaum dan institusi diraja — demi mendapatkan perhatian atau populariti.

Dalam perspektif demokrasi, kebebasan bersuara dan tanggungjawab terhadap maklumat perlu difahami secara serentak.

Demokrasi memerlukan ruang perdebatan yang bebas. Tetapi demokrasi yang berkualiti juga memerlukan ekologi maklumat yang memungkinkan rakyat membuat pertimbangan berasaskan fakta, hujah dan rekod.

Dengan demikian, literasi politik dan literasi media bukan lagi isu sampingan. Kedua-duanya merupakan sebahagian daripada infrastruktur demokrasi moden.

Kerajaan sementara dan kesinambungan kuasa pentadbiran

Pembubaran DUN juga menimbulkan persoalan mengenai kesinambungan pentadbiran. Kerajaan negeri kini menjalankan fungsi sebagai kerajaan sementara sehingga kerajaan baharu dibentuk selepas pilihan raya.

Ketua Menteri Datuk Seri Ab Rauf Yusoh memberi jaminan bahawa pentadbiran negeri, perkhidmatan awam, kebajikan, keselamatan dan perkhidmatan harian kepada rakyat akan terus berjalan.

Dari perspektif institusi, perkara ini penting. Pembubaran legislatif tidak bermaksud berlakunya kekosongan pentadbiran. Sebaliknya, konsep kerajaan sementara bertujuan memastikan kesinambungan negara dan perkhidmatan awam sementara mandat politik baharu sedang ditentukan.

Dalam erti kata lain, pilihan raya bukanlah tempoh vakum kuasa. Ia merupakan mekanisme pemindahan atau pembaharuan mandat secara berperlembagaan.

Lima dimensi yang wajar diperhatikan

Jika PRN Melaka dianalisis secara lebih sistematik, sekurang-kurangnya lima dimensi wajar diberikan perhatian.

Pertama, realignment politik. Sejauh mana perubahan hubungan antara parti di peringkat Persekutuan mempengaruhi konfigurasi politik negeri?

Kedua, calon dan personal vote. Dalam sistem yang masih kuat dipengaruhi identiti parti, sejauh mana personaliti, rekod perkhidmatan dan jaringan tempatan calon mempengaruhi pilihan pengundi?

Ketiga, retrospective voting. Sejauh mana pengundi menilai kerajaan berdasarkan prestasi sepanjang tempoh pemerintahan?

Keempat, prospective voting. Sejauh mana manifesto, dasar dan visi masa depan mempengaruhi keputusan pengundi?

Kelima, political communication. Sejauh mana media sosial, kandungan digital dan perang naratif mempengaruhi cara rakyat memahami pilihan yang tersedia?

Kelima-lima dimensi ini tidak beroperasi secara berasingan. Sebaliknya, ia berinteraksi dan menghasilkan keputusan politik yang kompleks.

Melaka sebagai cermin, bukan semata-mata penentu

PRN Melaka tidak wajar dianggap sebagai ukuran tunggal bagi keseluruhan politik Malaysia. Namun, ia tetap merupakan satu kes kajian politik yang signifikan.

Ia memperlihatkan bagaimana politik negeri berinteraksi dengan politik Persekutuan; bagaimana mandat pilihan raya boleh berubah melalui dinamika parti; bagaimana reka bentuk institusi berkembang; dan bagaimana pengundi membuat pertimbangan dalam persekitaran maklumat yang semakin kompleks.

Atas sebab itu, perhatian terhadap PRN Melaka tidak seharusnya hanya tertumpu kepada persoalan siapa bertanding di sesuatu kawasan atau siapa menguasai jumlah kerusi terbesar. Perhatian juga perlu diberikan kepada kualiti pertandingan demokrasi itu sendiri.

Adakah parti membentangkan dasar yang boleh diuji? Adakah calon bersedia mempertanggungjawabkan rekod? Adakah perdebatan beralih daripada personaliti kepada dasar? Adakah pengundi memperoleh maklumat yang mencukupi untuk membuat pertimbangan?

Dan selepas keputusan diumumkan, adakah mandat tersebut diterjemahkan kepada pemerintahan yang telus, berkesan dan boleh dipertanggungjawabkan?

Di sebalik 28 kerusi

Akhirnya, 28 kerusi DUN hanyalah struktur matematik dalam sebuah pilihan raya. Nilai politik sebenar PRN Melaka terletak pada proses yang berlaku di sebalik angka tersebut.

Di situlah bertemu antara mandat rakyat, strategi parti, kualiti calon, prestasi kerajaan, perubahan demografi, ekonomi politik, media digital dan reka bentuk institusi demokrasi.

Melaka bukan sekadar sebuah negeri yang sedang memilih kerajaan baharu. Ia sedang melalui satu proses penilaian semula hubungan antara rakyat, wakil rakyat dan institusi pemerintahan.

Sebab itu, persoalan paling bernilai menjelang PRN ini bukanlah semata-mata: “Siapa akan menang?” Sebaliknya: “Apakah standard pemerintahan yang mahu ditetapkan oleh rakyat Melaka melalui mandat yang bakal mereka berikan?”

Persoalan tersebut mengembalikan pilihan raya kepada hakikat asas demokrasi. Parti boleh merancang strategi. Calon boleh menawarkan janji. Kerajaan boleh mempertahankan rekod. Pembangkang boleh mengemukakan kritikan.

Tetapi pada akhirnya, legitimasi elektoral datang daripada rakyat. Melaka sedang memilih.

Dan yang sedang diuji bukan hanya kekuatan parti politik, tetapi juga kualiti wacana, kematangan institusi dan keupayaan demokrasi menterjemahkan kehendak rakyat kepada pemerintahan yang bertanggungjawab.

BACA JUGA ‘Ada yang jadi lain bila bergelar First Lady, Kak Hasmah tidak’, kata Rafidah